नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका निवर्तमान अध्यक्ष कुशकुमार जोशी स्वदेशी पुँजीमा हेटौंडा-काठमाडौं सुरुङ मार्ग निर्माणको तयारीमा लागेपछि चर्चामा छन्। २० अर्बको लगानीमा जनता, निजी, सार्वजनिक साझेदारीमा सुरुङ मार्ग निर्माण गर्ने कम्पनी नेपाल पूर्वाधार विकास कम्पनीका उनी अध्यक्ष हुन्। उनी ट्रान्सफरमर उत्पादन गर्ने नेपाल इकरात इन्जिनियरिङका प्रबन्ध निर्देशक पनि हुन्। नेपालको वर्तमान आर्थिक स्थिति, सुरुङ मार्गलगायत् विषयमा उनीसँग नागरिकका प्रधान सम्पादक किशोर नेपालको वार्ता :


उद्योग वाणिज्य महासंघको अध्यक्षको हैसियतले तपाईँले निकै काम गर्नुभयो। तपाईँले महासंघको नेतृत्व छाडेपछि आर्थिक क्षेत्रका समस्या बढेका छन् कि घटेका छन्? म अहिले पनि महासंघमा छु। हैसियतमात्र निवर्तमान भएको हो। अहिले पनि म त्यहाँको पदाधिकारी नै हो। पहिले र अहिलेमा फरक के छ भने, त्यतिबेला संक्रमणकालीन अवस्था थियो। अहिले पनि संक्रमण जारी छ। तर, त्यसबेला त्यो बल्भि्करहन्थ्यो। दिनहुँजसो बन्द, हडताल र चक्काजामको स्थिति थियो। मजदुरहरूको आन्दोलनले पनि केही समस्या सिर्जना गरेको थियो। अहिले पनि ती समस्या नभएका होइनन्, छन् तर त्यो बेलाको जस्तो जकडेको भने छैन। राजनीतिक समस्या भने यथावत् नै छ। उद्योग व्यवसायीलाई पहिलेदखिका करका समस्या, लोडसेडिङको समस्या छ। तर, त्यतिबेला रहेको मजदुरको समस्या मेरो कार्याकालको अन्तिम समय चैत १० गते मजदुर युनियन र उद्योगपतिबीच भएको बृहत् सम्झौताले हटाएको छ। त्यो बेला हामीले 'नो वर्क नो पे', 'हायर एन्ड फायर' र 'सोसल सेक्युरिटी फन्ड' स्थापना र तलव वृद्धि गरेर बाह्र बुँदे सहमति गरेका थियौँ।

देशका अरु संस्था जस्तै उद्योग वाणिज्य महासंघको काम कारबाहीमा ह्रास आउँदै गएको छ जस्तो लाग्दैन तपाईँलाई?
अहिले उद्योग वाणिज्य महासंघको सवेदनशीलतामा कमी आएको मैले देखिरहेको छु। मैले यो पक्कै भन्नुपर्छ। संस्थासँग आबद्ध संघहरुले आफूले गरिरहेका कामलाई निरन्तरता दिइरहनुपर्छ। जुन भइरहेको छैन। अहिले फोकसचाहिँ लगानी ल्याउनेतर्फ छ। लगानी ल्याउनुभन्दा अगाडि आन्तरिक लगानी गर्ने वातावरण नै कसरी बनाउने भन्नेबारे हामीले सोच्नुपर्छ भन्ने मेरो मान्यता हो।
तपाईँको पालामा उद्योग वाणिज्य महासंघले सबै हिसाबले व्यावसायिक हैसियत राखेको थियो। अहिले आएर उद्योग वाणिज्य महासंघ आफैमा एउटा युनियन भएजस्तो देखिन्छ। किन त्यस्तो भएको होला? यस्तो हुनु नपर्ने हो। उद्योग वाणिज्य महासंघ नेपालकै उद्योग वाणिज्य क्षेत्रको छाता संगठन हो। सदस्य संख्या पनि बढिरहेको छ। बढ्ने कारण थुप्रै छन्। एउटा व्यक्तिगत कारणले गर्दा हुनसक्छ भने अर्को सर्भिस दिएका कारण पनि बढेको हुनसक्छ।
राजनीति पनि बढेकाले नै हो त्यसो भए?
उद्योग वाणिज्य महासंघमा तीनवटा मुख्य मुख्य समूह छन्। जिल्ला उद्योग वाणिज्य संघ, वस्तुगत समूह र एसोसिएट समूह। जिल्ला उद्योग वाणिज्य संघलाई चाहिँ हाम्रो शक्ति भन्छौँ। किनभने त्यो उठ्ने बित्तिकै नेपालका सबै व्यवसायी उठ्छन्। हरेक जिल्लामा आफ्नो काम गर्न सक्ने भएकाले पनि त्यो हाम्रो शक्ति हो। तर जिल्ला उद्योग वाणिज्य संघमा बढी नै राजनीतिक घुसपैठ भएको देखियो। त्यसलाई हामीले चेक गर्न जरुरी छ। नेतृत्व तहमा पुग्ने मानिस राजनीतिज्ञ हैन कि उद्यमी आउनुपर्योि भन्नेमा मैले जोड दिने गरेको छु। जसले सानो भए पनि केही उद्योग गरेको होस् र जिल्लाको उद्योग व्यावसायीका माग, समस्या उठान गर्न सकोस्। त्यस्तो बुझेको मान्छे धेरै कम छन्। जसले बुझेका छन्, तिनलाई पनि जिल्लामा काम गर्न असजिलो छ। किनभने अहिले स्थानिय निकाय पूर्णरूपमा खाली छ। त्यसैले त्यहाँ भएका दलसँग मिलेर उसले काम गर्नुपर्ने अवस्था छ। दलहरूको सिन्डिकेटमा चल्नुपर्ने अवस्था छ जिल्लामा। दलहरूलाई उद्योग वाणिज्य संघमा पनि हाम्रो मान्छे भए भने सजिलो हुन्छ काम गर्न भन्ने परेको छ।
अहिलेको उद्योग वाणिज्य महासंघमा तीनवटा प्रमुख दलमध्ये कसको कति प्रतिशत कब्जा छ त?
(हाहा...) वास्तवमा भन्दा हामी स्वतन्त्र छौँ भन्छौँ, त्यो सम्पूर्ण सत्य भने होइन। हाम्रो भूमिका स्वतन्त्र नै पनि हो। सरकारले ल्याएका मुद्दाहरू व्यावसायीका लागि ठिक छ भने सपोर्ट गर्ने, ठिक छैन भने ठिक छैन भन्ने हो। चाहे जोसुकैको सरकार होस्। तर त्यो गर्ने क्रममा के हुँदोरहेछ भने, हामीले कुनै सरकारले ल्याएको कुरालाई सपोर्ट गर्नेबित्तिकै त्यो पार्टीको मान्छे रहेछ भनेर बिल्ला लगाउने काम अर्को पार्टीले गर्ने। राजनीतिक आस्था नभएको मान्छे हुँदैन। हामी पनि राजनीति आस्था भएकै मान्छे हो। तर कसैको कब्जामा उद्योग वाणिज्य महासंघ छैन। (हाहा...)
तपाईँहरू हुनुहुन्छ नि राजनीतिक दलको कब्जामा। हैन?
भित्री मनले भन्नुपर्छ, म कसैको कब्जामा छैन। किनभने हामी स्वतन्त्र व्यवसाय गर्ने व्यक्ति हौँ। हामी कुनै पनि दलको नेतृत्वमा आउने सरकारले राज्य र व्यावसायीका लागि राम्रो काम गर्छ र हामीलाई सपोर्ट गर्छ भने हामीले सपोर्ट गर्ने हो। हामी वैधानिकता नभएको सरकार भनेर अरू राजनीतिक पार्टीहरू कराउँदैमा त्यतातिर दौडिँदैनौँ। त्यो दौडिन हुन्छ कि हुँदैन भनेर परिभाषित गर्ने आफ्नो ठाउँमा छ। राज्य चलाउन सरकार चाहिन्छ, विनासरकारको त राज्य हुँदैन। त्यसैले सरकारले विकासका राम्रा कार्यक्रम ल्याउँछ भने हामीले समर्थन त गर्नैपर्छ। राजाको पालामा पनि गरेकै हो। काँग्रेसको पालामा पनि गरेकै हो। जुनसुकै सरकारको पालामा पनि गरिन्छ। जनताको हितमा राम्रो गर्छ भने।
तर उद्योग व्यवसाय क्षेत्रका अधिकांश मान्छेको फेस स्पष्ट छैन। उद्योग वाणिज्य महासंघका नेताहरू नै फेसलेस छन्। सर्वसाधारणमा तपाईँहरूको छवि कस्तो छ भने जुन सरकार आए पनि जाने, हात मिलाउने। लाइसेन्सहरू लिने। दिएन भने हाम्रो काम गर्दै गरेन भनेर कराउने। तपाईँहरूले अर्थ-राजनीतिका मुद्दा उठाउन सक्नुभएन भन्छन्। के भन्नुहुन्छ? हाम्रो परिचय नै व्यवसायीको हो। हामी कुनै राजनीतिक पृष्ठभूमिबाट आएको होइन। हामी संस्थागतरूपमा कुरा गर्दा संस्थाबारे, संस्थाको हकहतिका कुरा नै गर्छौँ। यदि कसैले व्यक्तिगत कुरा गर्छ भने त्यो आफ्नो व्यक्तिगत डिलिङको कुरा हुन सक्छ। संस्थागतरूपमा कुनै व्यक्ति महासंघको अध्यक्ष भइसकेपछि उसले आफ्नो व्यक्तिगत कुरा गर्नुहुँदैन। यदि त्यसो भयो भने 'कन्फ्लिक्ट अफ इन्ट्रेस्ट' हुन्छ। त्यो हुनुहुँदैन भन्ने मेरो भनाई हो। ऊ अध्यक्ष भइसकेपछि सबैको मान्छे हुन्छ। यदि उसले आफ्नो व्यक्तिगत कुरासहित बहस गर्न जान्छ भने उसले त्यो गर्न सक्दैन। अध्यक्ष भएपछि आफ्नो व्यवसायलाई एकातिर पन्छाउनुपर्छ।
अध्यक्ष हुन्जेल तपाईँले आफ्नो व्यवसाय हेर्नुभएन?
मैले हेरिन। मैले हेरेको भए मेरो व्यवसाय धेरै अगाडि बढिसक्ने थियो। यो सबैलाई थाह भएकै कुरा हो। सामूहिक समस्यामा लड्नुपर्ने बेलामा आफ्नो कुरा गर्नेबित्तिकै फेरि 'कन्फ्लिक्ट अफ इन्ट्रेस्ट' आउँछ भनेर म सचेत थिएँ। तपाईँले भन्नुभएको कुरा ठिक हो। त्यस्ता व्यक्तिहरू पहिला पनि थिए, अहिले पनि छन्। संस्थागत कुरा गर्ने भनेर गएर संस्थाको कुरा सकिनेबित्तिकै मन्त्रीजीसँग सानो काम छ भनेर सुटुक्क कोठाभित्र छिर्ने गरेका पनि छन्।
अहिले उद्योग वाणिज्य महासंघको उपयोगिता कत्तिको छ जस्तो लाग्छ?
सरकारले अहिले सबैभन्दा बढी महत्व उद्योग वाणिज्य क्षेत्रलाई दिएको छ। सरकार निजी क्षेत्रसँग मिलेर काम गर्न चाहन्छ। अहिले धेरै नीतिगत निर्णय गर्ने ठाउँमा उद्योग वाणिज्य महासंघका प्रतिनिधि छन्। हामीले लगानी बोर्डको कुरा, लगानी वर्ष घोषणाको उठाएका थियौँ। त्यो पूरा भयो। सरकारले उद्योग वाणिज्य क्षेत्रलाई महŒव दिएको छ। तर त्यो महŒवको फाइदाचाहिँ हामीले लिन सकेका छैनोँ।
तपाईँहरू कस्तो उद्योग व्यवसायी! उद्योग नै नभएको देशका उद्योगीहरू। उद्योगहरू चार घन्टाभन्दा बढी चल्दैनन्। बत्ती छैन, पूर्वाधार छैन। तपाईँहरू उद्योगपति बन्नुभएको छ। उद्योगपतिको बिल्ला लगाउनुभएको छ। के हुन्छ त अब? उद्योगलाई उद्योग वाणिज्य महासंघको बोर्डमा मात्र सीमित गर्ने हो कि यसको विकास पनि गर्ने हो?
उद्योग नभएको हैन, छ। तपार्इंले भनेको जस्तो उद्योग नै नभए पनि उद्योगपतिको बिल्ला लगाएर हिँड्ने पनि छन्। दिनको चार घन्टा चल्ने त सरकारको लोडसेडिङले गर्दा हो। तर, हाम्रो ब्याकअप प्लान हुन्छ।
तपाईँ लोडसेडिङ समाप्त गर्न सरकारको मात्र जिम्मेवारी हो भन्नुहुन्छ कि? तपाईँहरूको पनि जिम्मेवारी छ त्यसमा?
हाम्रो पनि जिम्मेवारी अवश्य नै छ।
तपाईँहरूले जुन किसिमले पूर्वाधार विकास गर्न सरकारलाई घच्घच्याउनुपर्ने हो। त्यो गर्नसक्नुभएन। मान्नुहुन्छ होला नि? त्यो कुरा मान्छु म। किन मान्छु भने अहिले हाम्रो देशका जल्दोबल्दो समस्या भनेकै ऊर्जा संकट हो। ऊर्जा नभई हामीले व्यवसाय गर्न सक्दैनौँ। तर हामीले गरिरहेका छौँ, चार घन्टामात्र विद्युत पाउँदा पनि। हामीसँग ब्याकअप प्लान हुन्छ। तर, त्यो प्लानले गर्दा हाम्रो प्रोडक्सन कस्ट हाई हुन्छ र हामी प्रतिस्पर्धा गर्न नसक्ने हुन्छौँ। हाम्रो पहिलो प्राथमिकता भनेको औद्योगिक सुरक्षा भन्थ्यौँ, अब त्यो परिवर्तन भएर ऊर्जा भएको छ। ऊर्जा संकट समाधान गर्न हामीले सरकारसँग विकल्प मागिरहेका छौँ। ऊर्जा संकट समाधान गर्न सरकारले बनाएको दुईवटा समितिमा म आफैँ पनि थिएँ। हामीले सरकारलाई विभिन्न सुझाव दिएका थियौँ, त्यो कार्यान्वयन हुन सकेन। संस्थागतरूपमा पनि उद्योग वाणिज्य महासंघले त्यो गर्न सकेन। सरकारले कुनै पनि विधि अपनाएर ऊर्जा दिनैपर्ने हो। हामी एउटा समय तोकेर त्यतिभित्रमा समाधान हुनैपर्छ भनेर दबाब दिने अभियान वा आन्दोलन गर्नबाट चुकिरहेका छौँ।
सरकारले जलविद्युत्मा लगानी गर्न आह्वान गरिरहेको छ। कति बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूले पनि इच्छा देखाएका छन्। तर काम गर्ने वातावरण छैन। फेरि अर्को समस्या भनेको ट्रान्समिसन लाइनको छ। अहिलेसम्म जलविद्युत्को क्षेत्रमा खासै ठोस काम केही हुन सकिरहेको छैन। जलविद्युत् विकासमा हामी किन यति पछाडि छौँ? सरकारले नीति नै ल्याउन सकेन। म अहिले निवर्तमान भइसकेपछि दुईवटा काम गरिरहेको छु। एउटा जलविद्युत् र अर्को सडक। मसँग अहिले तीनवटा जलविद्युत् परियोजना छन्। दुईवटा त म सुरु गर्दैछु। जबसम्म पूर्वाधारको विकास हुँदैन, तबसम्म लगानी आउँदैन। मैले ऊर्जाकै क्षेत्रमा गत दुई वर्षदेखि काम गरिरहेको छु। ऊर्जाका नीतिहरू कार्यान्वयन गर्न सरकारी निकायबीच पर्याप्त तालमेल नै छैन। वान विन्डो सिस्टम वा वान डोर पोलिसी भन्छौँ, त्यो छैन। ऊर्जा मन्त्रालय र विद्युत् प्राधिकरणबीच पनि खासै राम्रो तालमेल छैन। विद्युत् प्राधिकरणलाई एकदम खुला साँढेका रूपमा छाडिएको छ। प्राधिकरणलाई जबसम्म हामीले चुस्त दुरुस्त संस्था बनाउन सक्दैनौँ, तबसम्म केही हुनेवाला छैन। किनभने जति नै ऊर्जा उत्पादन गरे पनि त्यहीँ जानुपर्छ। अर्को समस्या जिल्लामा गएर काम गर्ने वातावरण किन हुँदैन भने त्यो डिमान्ड ड्रिभन हैन कि प्रोजेक्ट ड्रिभन हुन्छ। जिल्लाका मान्छे उनीहरूको क्षेत्रमा भएको पानीबाट हामी पैसा कमाउने, उनीहरूको विनास गर्न आएको भन्ने सोच्छन्। जबकि त्यहीँबाट उठ्नुपर्ने कुरा हो विकास। कर्णालीका बासिन्दा आफैँ उठेर यो प्रोजेक्ट हामीलाई चाहिन्छ भन्नुपर्ने, अरुण र बूढी गण्डकीमा पनि त्यही हुनुपर्ने। तर त्यसो नभएर केन्द्रबाट थोपरेको जस्तो भइरहेको छ।
मैले विभिन्न ठाउँमा गएर हेरेको छु। तल्लो तहका जनता जहिले पनि प्रोजेक्ट बन्नुपर्छ भन्ने पक्षमा नै हुन्छन्। तपाईँहरूले तिनीहरूको मत लिन नसक्नुभएको पनि त हो नि? मैले देखेकोचाहिँ के हो भने त्यो तल्लो तहको जनताको आवाज केन्द्रसम्म आइपुग्दैन। त्यहाँका टाठाबाठाहरू उनीहरूको प्रतिनिधित्व गर्दै केन्द्रसम्म आउँछन्। गाउँका टाठाबाठा भनेका फेरि राजनीति गर्नेहरू नै हुन्। उनीहरू जुन डिमान्ड राख्छन् त्यो आधारविहीन हुन्छन्। त्यो क्षेत्रका मान्छे राज्यसँग गर्ने डिमान्ड प्रोजेक्टसँग गर्छन्। बाटो, स्कुल, अस्पताल बनाउने काम त सरकारको हो नि। हामीलाई त रोजगारी देऊ भनेर मागे हामी त्यो दिन सक्छौँ। तर उनीहरूको सबै मागको सम्बोधन प्रोजेक्टले गर्नुपर्ने भएकाले प्रोजेक्टको लागत पनि बढ्छ र मागबीच सन्तुलन बनाइरहन नसक्दा प्रोजेक्ट पनि ढिला हुन्छ।
अर्कोतर्फ ऊर्जा मन्त्रालय, वन मन्त्रालय, वातावरण मन्त्रालय सबैसँग हामीले मिलेर काम गर्नुपर्छ। एउटा कामका लागि तीनवटा मन्त्रालय जानुपरेपछि के हविगत हुन्छ? त्यो हामी सबैलाई थाहै छ। वन मन्त्रालय एउटा रुख काटे २५ वटा रोप्नुपर्छ भन्छ, त्यो पनि आफैं जग्गा व्यवस्थापन गर्नुपर्छ। अनि त्यसमाथि मुनाफाको पाँच प्रतिशत पनि दिनुपर्छ भन्छ। त्यो कसरी सम्भव छ? जग्गा उनीहरूले दिए त हामी रुख रोपिदिन्छौँ नि। यो उदाहरणमात्र हो। वातावरणमा पनि त्यस्तै छ।
नेपालमा पहिल्यैदेखि जति ठूलो प्रोजेक्ट त्यति ठूलो कमिसन भन्ने मानसिकताले धेरै प्रभाव पारिरहेको छ हैन र? अहिलेका धेरै व्यवसायी पनि कमिसन भजाएर अरबपति भएका छन्। यो पक्ष अहिले कतिको बलियो छ?
त्यो पक्ष बलियो छ। जलविद्युत्मा लगानी भनेको धेरै ठूलो लगानी हो। त्यो नेपालीहरूबाट मात्र सम्भव छैन भनेपछि विदेशीहरूको मुख ताक्नुपर्ने स्थिति छ। विदेशीहरूसँग कमिसनको बार्गेनिङ हुन्छ। त्यसलाई त सरकारले कसरी निरुत्साहित गर्न सकिन्छ भनेर सोच्नुपर्ने हो। अहिले टेन्डर प्रक्रियामा पनि धेरै सुधार भएको छ। फास्ट ट्र्याकमा लगानी भिœयाउन लगानी बोर्ड गठन भएको छ। पाँचसय मेगावाट भन्दा बढीको प्रोजेक्ट आउँछ भने त्यसलाई पनि काम गर्न दिने नीति आएको छ। यो भनेको विन विन सिचुएसनमा काम गर्ने कुरा हो। लगानीकर्ताले केही मुनाफा कमाउँछ भने उसले लगानी गर्छ। कमिसन नै बा"डेर घाटा हुने भए लगानी अन्त जान्छ। नेपालमै गर्नुपर्छ भन्ने त कुनै जरुरी छैन नि। तपाईँले भन्नुभए जस्तै ठूला घरानाहरूबाट हुने चलखेलले पनि नेपालमा जलविद्युत्को क्षेत्रमा लगानी आउन ढिला भएकै हो।
तपाईँले ऊर्जा संकटको कुरा जोडतोडका साथ उठाउँदै आउनुभएको छ। अहिले फेरि तपाईँ सुरुङ मार्गतिर लाग्नुभएको छ। नेपालको विकास किन हुन सकेन भनेर खोज्ने हो भने हामी जहिले पनि परनिर्भरतामा बस्यौँ। जुनसुकै कुरालाई पनि हामीले यो हाम्रो वशको कुरा होइन, हामी गर्न सक्दैनौँ, हामीसँग लगानी, व्यवस्थापन, प्रविधि केही पनि छैन भन्ने मानसिकताले थिचेको छ। राजनीतिज्ञ, योजनाकार सबैलाई त्यसले थिचेकाले हामीले कहिले पनि ठूला परियोजनाहरू हामी आफैंले गर्न सक्छौँ भन्ने सोच बनाउन सकेनौँ। जसले गर्दा हामीलाई नभई नहुने जलस्रोतका ठूला परियोजना, बाटो आदिलाई कहिल्यै वास्ता गरेनौँ। काठमाडौंदेखि हेटौँडा जाने छोटो बाटो बन्नुपर्छ भन्ने कुरा २०११ सालदेखि आएको हो। अहिले आएको होइन। हामीले जहिले पनि कसले बनाइदिन्छ भनेर कुरेर बस्यौँ। हामीले खाली फन्डिङ खोजेर बस्यौँ। मैले उद्योग वाणिज्य महासंघको अध्यक्ष हुँदा पनि तराइ जोड्ने छोटो बाटो चाहिन्छ भनेर माग गरेको थिएँ। ढिलै भएपनि फास्ट ट्र्याक बनाउनुपर्छ भनेर सरकारले त्यसलाई अगिंकार पनि गर्योट। फास्ट ट्र्यक बन्नुपर्छ।
दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल बन्नुपर्छ। यो कुरा ठिक हो। तर काठमाडौँ-हेटौँडाको बाटो पनि बन्नुपर्छ भन्ने कुरा बारम्बार उठाइरह्यौँ। तर कसले बनाउने भन्ने कुरामा चाहिँ ठोस कुरा आइरहेको थिएन। मलाई हामी आफैले पनि बनाउन सक्छोँ भन्ने कुरा लागिरहेको थियो। नेपालीसँग पुँजी छैन, प्रविधि छैन भन्ने मानसिकतालाई पनि हटाउनुपर्छ। केही गर्न सक्दैन हैन कि, केही गर्न सक्छौँ भन्ने अवधारणा ल्याउनुपर्छ भन्ने मलाई लाग्यो। त्यहाँ कुलेखानी जलविद्युत् परियोजना बनेपछि बाटो बन्यो। त्यो बाटोलाई छुने गरेर फाकेल, मार्खु, सिस्नेरीका जनताले आफ्नो र स्थानीय निकायले छरेको पैसाको आधारमा बाटो बनाए। जुन पछि अपग्रेड हुँदै अहिलेको हेटौँडा जाने ८२ किमीको बाटो बनेको छ। त्यो बाटो बने पनि सानो गाडीमात्र कुदाउन मिल्छ। अब ठूलो सुरुङ मार्गसहितको राम्रो बाटो किन नबनाउने त भन्ने सोच आएकाले हामी लागेका हौँ। बीस अर्बको लगानी गरेर यदि हामीले त्यो बाटो बनायौँ भने तीन घन्टाको दूरी हामीले पैँतालीस मिनेटमा झार्न सक्छौँ। जुन भनेको दिनको छ लाख लिटर इन्धनको बचत रहेछ। छ लाख लिटर भनेको दिनको छ करोड रुपियाँ त सेभिङ हुन्छ। महिना र वर्षमा त्यसलाई लाँदा त त्यो बाटो बनाउन लाग्ने खर्च त वर्ष दिनको बचतबाटै उठ्ने रहेछ नि त।
नेपाल-भारतको व्यापार घाटा भनेको इन्धनले गर्दा हो। ८७ अर्बको छ। २२ अर्ब त यही एउटा प्रोजेक्टले पूरा गरिदिन्छ। कति धेरै फिजिबल प्रोजेक्टलाई हामीले कसैले बनाइदिन्छ कि भनेर थन्काएर राखिरहेका छौँ। हामी किन सुरु गर्न सक्दैनौँ? पैसा कहाँबाट आउँछ भन्ने ठूलो प्रश्न छ, सबैलाई। एउटा सामान्य तर्क के हो भने सबै नेपालीले दिनको एक रुपियाँ बचत गरेर दुई वर्षसम्म दियो भने पैसा उठ्छ। यो उदाहरणमात्र हो। सबैले दिँदैन। बीस अर्ब लगानी गर्नु सरकारलाई त ठूलो कुरा पनि होइन। त्यत्रो व्यापार घाटा कम गर्न सक्छ। तर, सरकारको ध्यान कतातिर गइरहेको थियो? काठमाडौको चालीस लाख मान्छे बस्ने ठाउँलाई स्पिल ओभर गर्ने बाटोलाई किन ध्यान दिइरहेको छैन भनेर सोच्ने कुरा हो।
तपाईँहरुले कसरी बनाउनुहुन्छ त?
यसमा कुनै व्यक्तिगत लगानी भन्दा पनि सामूहिकरूपमा दुई लाखभन्दा बढी मान्छेको लगानीको आधारमा, यो 'नेपाल पूर्वाधार विकास कम्पनी' खडा गरेर, स्थानीय स्तरको लगानी पनि भित्र्याएर गर्न खोजिएको छ। यो स्थानीयहरूकै स्वामित्वमा भन्ने प्रोजेक्ट हो। हामीले के गरेका छौँ भने जसको पनि त्यो बाटोमा जग्गा पर्छ, उनीहरूलाई मुआब्जा दिने र त्यो मुआब्जाको पचहत्तर प्रतिशत फेरि यसैमा लगानी गर्न लगाएर। यसको निर्माण गर्न सम्पूर्ण नेपाली निर्माण व्यावसायीलाई संलग्न गराएर। उनीहरूलाई नै निर्माणको जिम्मा दिने हो। किनभने उनीहरूलाई पनि केही गर्दैनन्, गरे पनि राम्रो काम गर्दैनन् भन्ने धब्बा लागेको छ। त्यो मेटाउने यो राम्रो अवसर हुन सक्छ। नेपाली प्रविधिले पनि गर्न सकिन्छ भनेर पनि देखाउनु छ। नेपालीहरू विश्वभर छरिएर राम्रो काम गरिरहेका हाइवे इन्जिनियरिङमै पनि छन्। उनीहरूलाई पनि संलग्न गराएर सुरुवात् गर्न खोजिएको हो। सरकारले पनि सकारात्मक ऊर्जा नै दिएको छ।
सरकारको यसमा आफ्नो लगानी हुन्छ कि हुँदैन?
सरकारको लगानी छैन तर स्थानीय लेभलमा भने छ। गाविसबाट, अरु स्थानीय निकायबाट भने छ।
तपाईँको जुन सपना छ सबैलाई संलग्न गराउने, पैसा जुटाउने भन्ने। त्यो नेपालको सन्दर्भमा कतिको व्यावहारिक छ?
यो कुरा मान्छेले सुन्दा, 'ए हुन सक्छ र?' भन्छन्। तर, हाम्रो दुई वर्षको मेहनत यो परियोजना ल्याउनुअघि नै थियो। नेपालमा डिमान्ड ड्रिभन र प्रोजेक्ट ड्रिभन कुराले फरक पार्छ। यो बाटो प्रोजेक्ट ड्रिभन होइन। डिमान्ड ड्रिभन हो। स्थानीय क्षेत्रका मान्छेले यो बाटो बन्नुपर्छ हामी हाम्रो जग्गा दिन्छोँ भनेका छन्। निर्माण व्यावसायीले हामी निर्माण गर्छौँ भनेका छन्। यी कुरालाई नै ध्यानमा राखेर यो परियोजना आएको हुनाले यो सम्भव छ।
यसका लागि स्थानीय स्तरबाट कति इनपुट आउला त?
स्थानीय लेभलबाट धेरै आउने होइन। उनीहरूको क्षमताअनुसारले नै आउने हो। तर यसमा अर्को ठूलो फ्याक्टर के छ भने काठमाडौका मान्छे पनि पैसा हाल्न तयार छन्। हेटौँडाका, वीरगन्जका, नारायणगढका सबैतिरका मान्छे यसमा पैसा हाल्न तयार छन्। यो बाटो नेपालकै नमुना बाटो हुने भएकोले गर्दा पनि सबै तह तप्काका मान्छेहरू यसमा लगानी गर्न तयार छन्। सेन्टिमेन्टल कुरा नगरेर र्या सनल कुरा गर्दा पनि यो नेपालकै सबैभन्दा फिजिबल परियोजना हो किनभने यसको पेब्याक पिरियड भनेको दशदेखि बाह्र वर्षको हुन्छ। यो जलविद्युत् भन्दा पनि फिजिबल देखिएको छ। यो आर्थिक हिसाब र वस्तुगत हिसाबमा पनि राम्रो परियोजना हो।
तपाईँसँग बाइस अर्बमा अहिले कति पैसा छ त लगानी गर्न?
अहिले हामीसँग लुज फर्ममा मात्रै दश अर्बको कमिटमेन्ट आइसकेको छ। किनभने हामीले पैसा लिन सुरु गरेकै छैनोँ। परियोजनाको काम माघको अन्तमा सुरु हुन्छ, अनि हामी पैसा लिन थाल्छौँ। एनआरएनले पनि यसमा लगानी गर्छ। आर्थिक स्रोतको हाम्रो आफ्नै आधार छ। स्थानीय लेभलका मान्छेले दश हजार लगानी गर्ने। मध्यम आय भएकाले एक लाखसम्म लगानी गर्ने र ठूलाले दश लाखसम्म लगानी गर्ने आधारमा दुई लाख पचहत्तर हजार लगानीकर्ताको हामीले म्यापिङ गरेका छौँ। त्यसमा संस्थापक र सर्वसाधारण सेयर सबै पर्छन्।
अप्ठ्यारो पर्यो भने डोनरहरूसँग पनि माग्नुहुन्छ?
हैन। अप्ठ्यारो परेको खण्डमा बैंकहरू पनि लगानी गर्न तयार छन्। हामीले शतप्रतिशत इक्विटीमा गर्न खोजिरहेका छोँ। यो अलिक जटिल र चुनौतीपूर्ण छ। गर्दै जाँदा सिक्दै जाने कुरा हो।
यो परियोजना सम्पन्न हुने समय कति हो?
चार वर्ष।
नेपालको अहिले राजनीतिक स्थितिमा पनि चार वर्षमा पूरा गर्छौँ भन्ने छ तपाईँहरूलाई?
हो, यसमा मेरो भनाइ के छ भने राजनीतिज्ञहरूको शक्ति भनेको पनि जनता नै हुन्। हामीले सबै राजनीतिज्ञकहाँ गएर यसलाई दुःख नदिनूस् भनेर पनि भनेका छौँ। उहाँहरूले हाम्रो प्लानिङ सुनेपछि, 'यो बन्नुपर्छ र सक्दो सहयोग नै गर्छौँ' भनेर कमिटमेन्ट गर्नुभएको छ। कुनै परियोजनामा दुई लाख जनताको सहभागिता हुन्छ भने कुनचाहिँ राजनीतिक पार्टीले हुँदैन भन्ला, अवरोध गर्ला र?
तपाईँलाई एकातिर राजनीतिज्ञहरूले, प्रधानमन्त्रीजीले धाप मार्नुभयो अगाडि बढ्नूस् भनेर। उता वागमती फास्ट ट्र्याक पनि बन्नेवाला छ। यो दुईवटा बाटोबीचको समन्वय के हुन्छ?
यसलाई क्लियर गर्न जरुरी छ। सरकारले ल्याएको काठमाडौ-निजगढको ट्राफिक जेनेरेसन भनेको पूर्वी नेपालको हो। हामीले सैद्धान्तिक सहमति के गरेका छौँ भने हेटौँडादेखि नारायणगढ हुँदै पश्चिम जाने ट्राफिकलाई हामी जेनेरेट गर्छौँ। काठमाडौँ केन्द्र भएकाले सबैतिरका मान्छे त यहाँ आउनुपर्योश नि। निजगढको बाटो पनि पब्लिक-प्राइभेट पार्टनरसिपबाट नै बन्ने हो। सरकारले त ट्र्याक खोलेर वातावरणमात्र बनाइदिएको हो। हामी त्यो बाटो बन्नुपर्छ भन्नेमा छोँ। किनभने त्यो बाटोले हाम्रो बाटोलाई कम्प्लिमेन्ट गर्छ। त्यो बाटो सरकारले कहिले कसरी बनाउँछ थाहा छैन। हाम्रो बाटो सन् २०१६ भित्र बनाइसक्ने हाम्रो योजना छ। यो बाटोको सुरक्षा, क्वालिटी सबै एसियन स्टान्डर्ड एकमा आधारित हुन्छ।
तपाईँले बनाउने बाटोमा पर्ने जग्गा अधिग्रहण सरकारले गरिदिन्छ कि तपाईँहरू आफैँ गर्नुहुन्छ?
हामी आफैँ गर्छौँ। हाम्रो बाटोमा ६० प्रतिशत जग्गा सरकारको छ, ४० प्रतिशतमात्र जनताको पर्छ।
६० प्रतिशत सरकारले दिन्छ त?
पिपिए गरेपछि दिनुपर्छ। हाम्रो लिज पिरियड तीस वर्षको हो। त्यसपछि त त्यो सरकारकै स्वामित्वमा जाने त हो नि।
तपाईँ कहिलेदेखि यो सपना देख्दै हुनुहुन्थ्यो?
बीस वर्षदेखि। जब म हेटौँडामा आफ्नो फ्याक्ट्री स्थापना गर्न गएँ। त्यही बेलादेखि देखेको सपना हो यो। म त्यहाँबाट धेरै पटक हिँडेर आएको छु काठमाडौँसम्म।
अब अरु कुरा गरौँ। संविधान सभाबाट संविधान बन्नुपर्छ भनेर तपाईँ खुब लाग्नुभयो। अहिले हामीसँग न संविधान छ, न संविधान सभा छ। तपाईँले मुलुकको राजनीतिलाई कसरी हेर्नुभएको छ? मैले उद्योग वाणिज्य महासंघको अध्यक्षको हैसियतले संविधान सभाबाट नयाँ संविधान बन्नुपर्छ भनेर धेरै लागेँ। हामीले धेरै छलफल गरायौँ। म धेरै छलफलमा आफैँ पनि बसेको थिएँ। उहाँहरूमा समस्या के देखेँ भने मैले कोही पनि आफ्नो कुराबाट टसका मस हुन नचाहने। जनताको कुरा भन्दा पनि पार्टीहरूले आफ्नो कुरा बढी लाद्न खोजेको देखियो। मैले जहिले पनि विकास र समृद्धिको कुरा पनि तपाईँहरूले गर्नुपर्छ भन्थेँ। अहिले पनि भन्छु। उहाँहरू के भन्नुहुन्छ भने, अहिले यो बिग्रेको राजनीतिमा सम्भव छैन। पहिला राजनीति ठिक हुन दिनूस्। बिगे्रको राजनीतिलाई बनाउन त जनतालाई केन्द्रमा राख्नुपर्योब नि। आफूलाई केन्द्रमा राखेपछि त कहिल्यै त्यो बन्दैन।
एउटा हाइपोथेटिकल कुरा गरौँ न। तपाईँलाई यदि अहिलेको राजनीतिक स्थितिलाई म्यानेज गरिदिनूस् भनेर जिम्मा दिइयो भने कसरी गर्नुहुन्थ्यो होला? (हाहा...) यो मेरो क्षमताभन्दा बाहिरको कुरा पर्यो ।
तामसालिङ राज्यको गभर्नर हुने इच्छा छैन तपाईँलाई?
छैन।

उनले यस अध्ययनमा निकै कम स्वयंसेवी उपयोग भएको तथा उनीहरूबाट एकपटक मात्र शुक्राणु लिइएको उल्लेख गरे ।

घरभित्रै बालिकामाथि बलत्कार

भक्तपुर, माघ २४ - शौचालयबाट कोठा जादै गरेकी बालिकालाई एक युवकले सोमबार घरभित्रै छिरेर बलत्कार गरेको छ । भूईतल्लामा रहेको शौचालयबाट चौथो तल्लाको कोठामा भर्‍याङ चढ्दै गर्दा जबरजस्ती गरेको पीडितले प्रहरीलाई उजुरी दिएकी छिन् ।
भक्तपुर नगरपालिका १० चोछेको गल्लीमा बस्दै आएकी काभ्रेकी १२ वर्षीया बालिकालाई जरबजस्ती गर्ने केटा भर्‍याङ छेउमा लुकेर बसेको हुन सुक्ने बालिकाले बताइन । उनी सात कक्षामा भक्तपुरको एक विद्यालयमा अध्ययनरत छिन् । प्रहरीले बालिकालाई जबरजस्ती गरेको आरोपमा भक्तपुर नगरपालिका १४ बोलाछेका २२ वर्षीय रञ्जन प्रजापतिलाई नियन्त्रणमा लिई मंगलबार सात दिनको म्याद थप गरेको छ । प्रजापतिलाई जबरजस्ती करणी र अप्राकृतिक मैथुनमा अन्तर्गत मुद्धा चलाएको छ ।
प्रहरी निरिक्षक अर्जुनकुमार श्रेष्ठका अनुसार प्रजापति शुक्रबार सार्वजनिक अपराधको कारबाही भोगेर तीन हजार धरौटीमा छुटेका थिए । सिद्धपोखरीको माछा चोरी गरेको आरोपमा उनलाई यस अघि पक्राउ गरेको थियो । त्यस अघि एक रेष्टरेन्टमा कार्यरत युवतीको सामान चोरेको आरोपमा पक्राउ परेका थिए । बालिकाको आफन्तले दोषीलाई कारबाहीको माग गर्दै उजुरी दर्ता गराएका छन् ।
पीडित बालिकाको बुबा फलफुल व्यापार गर्छन । भर्‍याङ मुनी व्यापारका सामान राखेका थिए । सौचालय जान लागेकी छोरीलाई सामान भए नभएको हेर्न अराएका थिए । 'बुबाले भर्‍याङमुनीको सामान छ कि छैन हेर्न पठाउनु भएको थियो । त्यही बेला सौचालय गएर कोठामा जादै थिए,'पीडित बालिकाले भनिन,'सुरेश भन्ने मान्छे यही बस्छन, उनलाई चिन्छौ कि चिन्दैनौ भनेर सोध्यो, मैले यो नाम गरेको मान्छे बस्दैन भन्ने बित्तिकै मुख छोपेर भूइमा लडाए अनि जबरजस्ती गर्‍यो ।' बालिकाको गुप्ताङग रक्तताम्य भएपछि आफन्तले उपचारको लागि भक्तपुर अस्पताल पुर्‍याएका थिए । प्रहरीले घटनाको जानकारी पाएपछि पीडितसंग सोधपुछ थालेको थियो । पीडित बालिकाले आफूलाई जबरजस्ती गर्ने युवक २०- २२ बर्षको, रातो कपाल भएको, सेतो पाइन्ट लगाएको जस्ता हुलिया दिएकी  थिइन । त्यसको आधारमा प्रहरीले अनुसन्धान गर्दा प्रजापति घटना संलग्ना रहेको आरोपमा पक्राउ गरेको हो ।
भक्तपुरमा बलत्कारको घटना बढेको प्रहरी तथ्याङक छ । काभ्रेकी यी बालिका सहित माघमा मात्रै चार वटा यस्ता घटना भएको छ । भक्तपुर प्रहरीको तथ्याङक अनुसार चालू आर्थिक बर्षको साउनदेखि सोमबारसम्म ११ वटा जबरजस्ती करणीको घटना भएको छ । गत एक बर्षमा ११ वटा करणीको घटना भएकोमा यस बर्ष सात महिनामा ११ वटा घटना भएको छ । त्यस्तै ०६६/६७ र ०६७/६८ मा ५/५ वटा घटना भएको प्रहरीले जनाएको छ ।
प्रहरी कार्यालय बाहेक बैबाहिक बलत्कारको घटना सिधै अदालतमा समेत मुद्धा पर्ने गरेको छ ।  मोरङ घर भएकी एक युवतीले जिल्ला अदालतमा दिएको उजुरीमा बिबाह गर्नु अघि सेक्स भिडियो बनाएकै आधारमा जबरजस्ती विवाह गर्नु परेको र विवाह पछि पनि पशुवत करणीको समाना गर्नु परेको भन्दै सम्बन्ध बिच्छेदको माग गर्दै मुद्धा दायर गरेकी छिन् ।
..............
'यौन भिडियो बनाएपछि विवाह'
 नौ कक्षामा स्थानीय स्कूलमा पढदादेखि नै उसले मन परादो रहेछ । किशोर उमेरको कारण प्रेमको अर्थ नबुझी मैले पनि उसलाई मन पराउन थाले । पत्राचार हुन थाल्यो ।  ११ कक्षा पढदा साथीको अगाडि थप्पड हानेर मेरो बेइज्जत गर्‍यो । त्यसपछि निरन्तर मानसिक र शारीरक दबाब दिन थाल्यो । असली स्वभाव अर्को भएको ठानी टाढा रहेर भुल्ने प्रयत्न गरे । त्यो केटा विदेश गयो । फर्केपछि सुध्रन्छ होला भन्ने अपेक्षा थियो । तर उसको स्वभाव पहिलाको जस्तै रहेछ । त्यसपछि उनलाई पूर्णत रुपमा त्यागे । उच्च माध्यमिक तहको अध्ययन गरिरहेको बेला मेरो वैवाहिकको कुरा आयो । राम्रो परिवार र विदेशमा अध्ययनरत शिक्षिक केटा थियो । विवाह पनि पक्का भयो । यो कुरा थाहा पाएपछि त्यो केटाले उक्त कामलाई पनि भाजो हाली मसंग शारीरक सम्पर्क भएको र श्रीमती बनाई सकेको भनी अनर्गल झुटो प्रचार गरी विवाह हुन दिएन । उच्च माध्यमिक तहको अध्ययन पुरा गरी क्याम्पस तहको अध्ययनका लागि ०६५ सालमा पोखराको एक इन्जिनिरिङ कलेजमा गए । त्यहा पनि फोन गरी अश्लिल शब्द प्रयोग गरेर हैरान बनायो । अध्ययनको क्रममा छुट्टीमा ०६७ माघ २ गते काठमाडौं आए । अन्तिम पटक भेट्ने इच्छा गरेको भन्दै उसको दाइले फोन गर्‍यो । एक घण्टा कुरा गर्ने सर्तमा मलाई पीडा दिने केटा, उनको दाई र म चाबहिलको एउटा रेष्टुरेन्टमा खाजा खान गए । खाजामा नसालु पदार्थ राखेको रहेछ । खादाखादै मलाई चक्कर लाग्न थाल्यो । बेहोस भएछु । ब्यूझिदा बसपार्कको एउटा होटलमा लगेर बलत्कार गरी अश्लिल भिडियो बनाएछ । सबै जानकारी पाएपछि मलाई उक्त भिडियो देखाई पुनः पटक पटक बलत्कार गर्‍यो । अब म उसकी श्रीमती भएको र विवाह नगरेमा भिडियो सार्वजनिक गरी बेइज्जत गर्ने र फेसबुकमा राख्ने सम्मको धम्की दियो । घटनापछि पढाई तर्फ कुनै ध्यान गएन । परीक्षामा दुई बिषयमा फेल पनि भए । मेरो पढाईको स्तर अचानक गुमेको, निरन्तरको तनावको कारण आनी बानीमा आएको परिवर्तनबाट साथीहरुले मेरो बिषयमा जिज्ञासा राख्दा मैले सबै कुरा सुनाए । साथीहरुले कानुनी कारबाही गर्न सल्लाह दिएपछि मोरङ स्थित घरमा गए । दाई, दिदी, भिनाजुलाई भन्दा उल्टो सामाजिक बेइज्जत होला भन्ने चिन्ताले त्यही केटाको परिवारसंग सम्पर्कमा गए । दुबै परिवारको दबाबमा ०६८ जेठ ९ गते त्यही केटासंग मेरो विवाह भयो । पुनः अध्ययनको लागि पोखरा फर्के । विवाह भएपछि कसैसंग बोल्न, हिडन नहुने, बुबा, दाई शिक्षक, भाई सबलाई बात लगाउन उनी पछि परेन । श्रीमती भएपछि उसबाट पशुवत करणीको समाना गर्नु पर्‍यो । मेरो इच्छा विरुद्ध पटक पटक वैवाहिक बलत्कार गरे । उनको यस्तो व्यवहारले कानुनी रुपमा सम्बन्ध बिच्छेद नगर्दासम्म उसको निजी सम्पति वा अधिकारको बस्तु ठानी मानसिक, शारीरिक शोषण गर्ने भएकोले पतिकोको नाताबाट सम्बन्ध बिच्छिेद हुनु आवश्यकता ठानेर यो निवेदन दिएको हु ।
पीडित युवतीले अदालतमा दिएको निवेदनको अंश ।

२४ माघ, काठमाण्डौं । पोर्चुगलमा नेपाली कामदारका लागि धमाधम माग हुन थालेको छ । नयाँ आकर्षक गन्तव्य मुलुकका रुपमा पोर्चुगलमा माग आउन थालेपछि वैदेशिक रोजगारमा जान चाहने कामदारले त्यसतर्फ अभिरुचि देखाउन थालेका छन् ।
एलाइन्स ह्युमन रिसोर्सेस प्रालिले २६ मंसिरमा एकैपटक ३५ जना नेपाली कामदार पोर्चुगल पठाएर सफलता पाएपछि अन्य व्यवसायीले पनि त्यहाँको रोजगारको मागपत्र धमाधम ल्याइरहेका छन् ।
पोर्चुगलको रोजगरा व्यवसाय गरिरहेका एलाइन्स र ह्युमन रिसोर्सेसका प्रवन्ध सञ्चालक सुदीप श्रेष्ठले पोर्चुगलको रोजगारबाट नेपाली कामदारको पहुँच युरोपेली मुलुकसम्म पुगेको बताएका छन् ।
‘हामी पोर्चुगलमात्र नभएर अन्य युरोपेली मुलुकमा पनि कामदार पठाउन प्रयत्नशील छौं,’ उनले भने, ‘तर युरोपेली मुलुक नेपाली कामदार र्फकने ग्यारेन्टी नेपाल सरकारसँग मागिरहेका छन्,’ उनले भने ।
पोर्चुगल जोन कामदारका लागि त्यहाँ बसोबास गर्ने वातावरण पनि कानुन अनुसार सहज छ । पोर्चुगलले कृषिका लागि आएका नेपाली कामदारलाई ६ देखि ९ महिनाभित्र आवासीय भिसा उपलब्ध गराउने खबर नयाँ पत्रिकाले छापेको छ ।

सिन्धुपाल्चोक, २४ माघ । ‘मलाई ससुराले गर्भवती र सुत्केरी हुँदासम्म पनि छोडेनन्’ लामो समयदेखि ससुराबाट बलात्कृत हँुदै आएकी १८ वर्षीया रमिला(नाम परिवर्तन)ले भनिन् । आठ महिनाको गर्भ रहेको बेला गोठमा लडाएर ससुराले बलात्कार गरेको उनले बताइन् । सुत्केरी भएको चार महिना पुगेका बेला बच्चालाई तेल लगाउँदै गर्दा कोठामै आएर आफूलाई बलात्कार गरेको जानकारी दिइन् ।

ठूलोसिरुबारी–५का ४५ वर्षीय दिलबहादुर दुलालले पटकपटक यौन दुव्र्यवहार गरेपछि सोमबार बुहारी रमिलाले दुलालबिरुद्ध जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा उजुरी गरेकी छन् । आफूमाथि ससुराले बलात्कार गरेको कुरा श्रीमान्लाई बताएको र श्रीमान्ले पनि बेवास्ता गरेपछि प्रहरीमा उजुरी गर्न वाध्य भएको उनले बताइन् । ‘ससुराले नराम्रो काम गरेको कुरा मैले पटकपटक श्रीमान्लाई बताएँ,’ रमिलाले भनिन्, ‘तर, जति भने पनि उल्टो मलाई नै नराम्रो देख्न थालेपछि पुलिसकोमा उजुरी गरेकी हुँ ।’

तनहुँ भानुकी रमिलाको दुई वर्षअघि २१ वर्षीय विष्णुबहादुर दुलालसँग प्रेम विवाह भएको थियो । प्रेम विवाह भएकै कारण बिहे गरेदेखि नै सासूससुराले आफूलाई नराम्रो व्यवहार गर्ने गरेको रमिलाले बताइन् । रमिलाका श्रीमान् विष्णु जोमसोममा ट्रयाक्टर चलाउने काम गर्थे । ‘श्रीमान् कहिलेकाँही मात्रै घर आउने भएकाले मौका छोपेर ससुराले मलाई जबर्जस्ती गर्ने गर्थे,’ उनले भने ।’

आफूमाथि जबर्जस्ती भएको कुरा गाउँलेलाई बताउँछु भन्दा ससुराले घरबाट निकाल्ने धम्की दिएको उनले बताइन् । ससुराले आफूलाई पहिलोपटक आठ महिनाको गर्भवती हँुदा घर नजिकैको खेतमा पानी लगाउन गएको बेला एक्कासी पानी दर्कन थाल्यो । ओत लाग्न गोठमा पसेकी मात्रै के थिएँ, ससुरा भनौदो पापीले एक्कासी भुइँमा लडाएर जबर्जस्ती गर्‍यो ।’

त्यसपछि आफूमाथि पटकपटक बलात्कार भएको उनले बताइन् । ‘त्यसपछि मलाई एक्लै भेट्ने बित्तिकै जबर्जस्ती गर्न थाल्यो,’ सौर्यसँग उनले भनिन् । करिब एक साताअघि पछिल्लोपटक आफू बलात्कृत भएको उनले बताइन् । ‘हप्तादिन जति अघि कोठामा बसेर बच्चालाई तेल लगाइरहेको थिएँ । कोठाभित्र आएर एक्कासी लडाएर मलाई बलात्कार गर्‍यो,’ उनले भनिन् ।


रमिलालले प्रहरी कार्यालयमा उजुरी गरेपछि ससुरा दिलबहादुर फरार छन् । उनको खोजी भइरहेको जिल्ला प्रहरी कार्यालयका इन्सपेक्टर सुजनकुमार राजभण्डारीले जनाएका छन् ।

उसो त मोडल मिरिन्डा केर विवाहित हुन् । तर पनि उनले आफ्नो सुन्दर शरिरलाई सबै सामु देखाउन हिचकिचाइनन् । यसैले पनि उनले आफ्नो सुन्दर शरिरलाई बिकिनीमा प्रस्तुत गरेकी हुन् । बिकिनीमा आफ्नो आकर्षक शरिर देखाउन उनले कुनै पनि संकोच मानिनन् र खुलेरै पोज दिइन् ।

बलिउडका केही चर्चित नायिकाहरुको अनुहार हलिउडका चर्चित नायिकाहरुसँग मिल्छ भन्ने सुन्दा तपाइलाई अचम्म लाग्न सक्छ । तर बलिउडका चर्चित नायिकाहरुको अनुहार हलिउड चर्चित नायिकाहरुसँग मिलेको देखिन्छ । यो सूचिमा सुन्दर नायिका कटि्रना कैफ देखि करिना कपुरसम्म पर्छन् । नायिका करिना कपुरको अनुहार हलिउड नायिका पेरिस हिल्टनसँग मिल्दोजुल्दो छ । यि दुइको तस्बिर झट्ट हेर्दा जो कोही पनि झुक्किन सक्छ ।यस्तै नायिका कटि्रना कैफको अनुहार हलिउड नायिका कैमिला बैलेसँग मिलेको छ ।अर्की सुन्दर नायिका प्रीति जिन्टाको अनुहार हलिउड नायिका डू बैमरसँग मिल्छ । यि दुइलाई देख्दा पनि जोकोही झुक्कन सक्छ ।नायिका दिया मिर्जाको अनुहार त हलिउड नायिका एनी हैथवेसँग हुबहु मिल्न गएको छ ।बलिउडमा हट नायिकाको नामले परिचित इशा गुप्ताको अनुहार हलिउडकी चर्चित नायिका एंजेलिना जोलीसँग मिलेको छ ।विश्वमा केही अनुहारहरु उस्तै रहेको तथ्य सार्वजनिक भइरहेको समयमा हलिउड र बलिउडका नायिकाहरुको अनुहार मिल्न जानुलाई संयोग मान्न सकिन्छ ।

स्वरुपको पारिश्रमिक ४५ हजार भन्दै धेरै चल्तिका संगीतकारहरुले बिदेशमा बस्ने गीतकारहरुलाई ठग्ने गरेको थाहा भएको छ । तर स्वरुपले संगीतकारहरुको नाम भने उल्लेख गर्न चाहेनन् । उनले विदेशमा बसेर एल्बम निकाल्न चाहने गीतकारहरुलाई आफ्नो पारिश्रमिकका बारेमा नठगिन आग्रह पनि गरे ।

काठमाडौं, माघ २४ (नागरिक) - इकोनोमिस्ट इन्टेलिजेन्स युनिटले गरेको एक अध्ययनले काठमाडौंलाई संसारकै सबैभन्दा सस्तो शहरको चौथो स्थानमा रहेको देखाएको छ। संसारका सबैभन्दा महँगा शहरमा जापानको टोकियो र ओसाका पहिलो र दोस्रो स्थानमा छन् भने सबैभन्दा सस्तो १० मध्ये पाँच दक्षिण एसियामा परेका छन्। सिएनएनका अनुसार वित्तीय संकटका कारण जापानी ऐनको मूल्य लगातार उधो लागेपनि राजधानी टोकियो सबैभन्दा महँगो शहरको पहिलो सूचीमा कायम छ।
विश्वनव्यापीरुपमा गरिएको वर्ल्डवाइड कस्ट अफ लिभिङ सर्वेअनुसार अट्रेलियन शहरहरु यो सूचीमा माथितिर उकासिएका छन्।

अस्ट्रेलियन डलरको मूल्यले अमेरिकी डलरलाई माथ दिँदै उकालो लागेजस्तै भएका छन् यहाँका शहरहरु। राजधानी सिड्नी तेस्रो महँगो शहरमा परेको छ भने अर्को शहर मेलवर्न नर्वेको ओस्लोसँग बराबर अंकसहित चौथोमा। ओस्लो पनि चौथोमै परेको छ (संख्यामा ५)।

छैटौंमा सिंगापुर रहेको छ भने सातौमा स्विटजरल्यान्डको जुरिच। आठौं महँगो शहरमा फ्रान्सको राजधानी पेरिस परेको छ। भेनेजुएलाको कारकास र स्विटजरल्यान्डको जेनेभा क्रमश: ९ र १० औं स्थानमा परेका छन्।

यो सूचीमा एसियाली मुलुकहरुको उल्लेख्य प्रगति भएको देखिन्छ। विश्ववका महँगा २० शहरको सूचीमा एसियाका ११ शहर समावेश छन्।

हरेक दुई वर्षको अन्तरालमा गरिने यो अध्ययनमा उत्पादन, सेवा, खाना, पेय, विद्यालय शुल्क र घरायसी सर सामानजस्ता सामानको मूल्य आधारमा मापदण्ड तोकिएको हुन्छ।

सबैभन्दा सस्ता १० भित्र दक्षिण एसियाका ५ शहरहरु समावेश भएका छन्। संसारकै सबैभन्दा सस्तो शहरको पहिलो सूचीमा पाकिस्तानको कराँची परेको छ। दोस्रो सूचीमा भारतको मुम्बई र तेस्रोमा नयाँ दिल्ली परेका छन्। चौथोमा काठमाडौं परेको छ। अल्जेरियाको अल्जियर्स र रोमानियाको वुचारेस्ट संयुक्तरुपमा पाँचौ स्थानमा छन्। श्रीलंकाको कोलम्बो सातौं स्थानमा परेको छ। सबैभन्दा सस्तो शहरको आठौंमा पानामाको पानामा सिटी, नबौंमा साउदी अरेवियाको जेदाह र दशौंमा इरानको तेहरान परेको छ।

सेक्समा पनि विश्व किर्तिमान राख्नेको चासो हाल धेरैमा देखिएको छ। वास्तवमा सेक्सको विषय धेरैको चासोको विषय भएकाले पनि होला यसमा किर्तिमान राख्न धेरै साहसी मान्छेलाई चाहना हुन्छ । विश्वमा यस्ता महिला छन् जसले छोटो समयमा बढि भन्दा बढि पुरुषसँग सेक्स गरेर किर्तिमान राख्ने कोसिस गर्छन् । यहाँ केही त्यस्ता किर्तिमानी महिलाको नाम दिइएको छ जसले धेरैभन्दा धेरै पुरुषसँग सेक्स गरेर रेकर्ड राखेका छन् ।१.सबरिना जोन्सन : बेल्जियमको एक होटलमा सन् १९९९ को डिसेम्बरमा यी महिलाले राखेको रेकर्ड अहिलेसम्म कसैले तोड्न सकेको छैन । यी महिलाले २ दिनमा २ हजार जना पुरुषसँग सेक्स गरेकी थिइन् । पहिलो दिन १ हजार २५ जना पुरुषसँग सेक्स गरेकी यी महिलाले अर्को दिन ९ सय ७५ जना पुरुषसँग सम्भोग गरेकी थिइन् । २. लिजा स्पाक्र्स : छोटो समयमा धेरै पुरुषसँग संभोग गर्ने महिलाको दोश्रो स्थानमा रहेकी लिजाले एकैदिनमा ९ सय १९ जना पुरुषसँग सम्पर्क राखेकी थिइन् । सन् २००४ को अक्टोबर १६ मा पोल्याण्डमा भएको सेक्स प्रतियोगिताका क्रममा उनले यो रेकर्ड राखेकी थिइन् । उक्त प्रतियोगितामा एक पुरुषसँग सेक्स गरेको ३० देखि ६० सेकेण्ड भित्रमा अर्को पुरुषसँग सेक्स गरिहाल्नुपथ्र्यो । ३. क्लाडिया फिगुरा : पोल्याण्डकी फिगुराले सन् २००२ को फेब्रुअरी १० मा वार्सामा भएको विश्व सेक्स च्याम्पियनसीपमा एकैदिन ६ सय ४६ जना पुरुषसँग यौनसम्पर्क गरेकी थ्ािइन् । यो च्याम्पियनसीपलाई एक टेलिभिजनले प्रत्यक्ष प्रशारण पनि गरेको थियो । ४. हस्टन : सन् १९९९ मा भएको प्रतियोगितामा यी महिलाले एकै दिन ६ सय २० जना पुरुषसँग सेक्स गरेकी थिइन् ।उनको यौनक्रिडालाई भिडियोमा समेत सुरक्षित गरिएको थियो । ५. ज्यासमीन सेन्ट : यिनले एकैदिनमा ३ सय जना पुरुषसँग सम्भोग गरेकी छिन् । ६. ऐनाबेल चग : चगले एकैदिन २ सय ५१ जना पुरुषसँग सेक्स गरेर किर्तिमानको दौडमा छैटौँ स्थानमा रहेकी छिन्

एक अनुसन्धानले विवाहित मानिसहरुमा अविवाहित मानिसहरुको तुलनामा हृदयाघातको खतरा कम हुने देखाएको छ । फिनल्याण्डमा गरिएको अध्ययनले हृदयाघातबाट ज्यान गुमाउने खतरा पनि अविवाहितमा बढि हुने र विवाहित मानिसमा हृदयाघात निको भएर सामान्य अवस्थामा फर्किने सम्भावना अविवाहितको तुलनामा बढि हुने तथ्य पत्ता लगाएको हो ।
भै सकेपछि त्यो निको हुने र मानिस सामान्यसम्भावना पनि अविवाहितमा भन्दा विवाहित मानिसमा बढि हुन्छ । अध्ययनकर्ताहरुका अनुसार अविवाहित महिला वा पुरुष चाहे जुनसुकै उमेर समूहका किन नहोउन् उनीहरुमा हृदयाघातको खतरा बढ्ता हुन्छ ।
युरोपियन जर्नल अफ पि्रभेन्टिभ कार्डियोलोजीमा छापिएको अध्ययन अनुसार विवाह गर्दै नगरेकामा जत्तिकै सम्बन्ध विच्छेद गरेका महिला पुरुषमा पनि हृदयाघातको खतरा उत्तिकै बढि हुन्छ ।
विवाहित मानिसहरुमा हृदयाघातको जोखिम कम हुनुको कारण खोतल्दै शोधकर्ताहरुले विवाहपछि सुधि्रने आर्थिक अवस्था, स्वास्थ्य तथा सहयोगका कारण व्यक्तिले स्वास्थ्य समस्यासँग जुध्ने सामथ्र्य आर्जन गर्छ र हृदयाघातको जोखिम पनि कम हुने ठहर गरेका छन् । विवाहले महिलाको तुलनामा पुरुषको मुटुलाई बढि फाइदा गर्ने निष्कर्ष शोधकर्ताहरुको छ ।
सन् १९९३ देखि २००२ को बीचका विभिन्न मुटु तथा रगत सम्बन्धि रोगीको आकडालाई विश्लेषण गरी यस्तो निष्कर्ष निकालिएको हो । फिनल्याण्डका विभिन्न ४ भौगोलिक क्षेत्रका ३५ वर्षभन्दा बढि उमेरका मानिसहरुको आँकडामा यो शोध आधारित रहेको बताइएको छ ।

बेलायती पुरुषहरुका लागि सेक्स भन्ने विषय निकै वाहियात बन्दै गएको देखिएको छ । फलस्वरुप उनीहरुमा पार्टनरसँग सेक्स गर्ने अरुची बढ्दै गएको छ । अध्ययनलेे के देखाएकेा छ भने हरेक तिन जनामा दुइ जना बेलायती पुरुषहरु आफ्नी पार्टनरसँगको सेक्स टार्नका लागि आफु निकै थाकेको बहाना बनाउने गरेका छन् ।
सर्भेक्षण अनुसार ४७ प्रतिशत पुरुषहरु आफु सेक्स गर्ने मूडमा नभएको भन्ने खश्रो जवाफ दिएर श्रीमतीलाई पिठοूँ फर्काइदिएर सुत्छन् भने हरेक पाँचमा एक जनाले टाउको दुखेको बहाना पार्दै श्रीमतीलाई छल्छन् अर्थात् श्रीमतीसँगको यौनक्रिडाबाट उम्किन्छन् ।
पुरुषहरुले श्रीमतीसँग सेक्न नगर्नका लागि अपनाउने अरु बहानाहरुमा आफु घरपालुवा जनावरको हेरचाह गर्दा निकै थाकेको देखि लिएर आफु टेलिभिजन हेर्ने काममा व्यस्त भएको सम्म हुने गरेका छन् ।
रसायन सम्बन्धि एक अनलाइन संस्थाले गरेको अध्ययन अनुसार कतिपयले आज मौसम खराब रहेको भन्ने बहाना बनाएर मौसमलाई दोष दिँदै श्रीमतीको आलिंगनबाट उम्किने जुक्ति अपनाउँछन् ।
अध्ययनले के कुरा पत्ता लगाएको छ भने बेलायती पुरुषले यसरी पार्टनरसँग संसर्गमा रुची नदेखाउनुको मुख्य कारण उनीहरुमा यौन उत्तेजनाको कमी र लिंग उत्तेजित नहुने समस्या प्रमुख हो । अध्ययनमा लिइएका झण्डै एक चौथाइ पुरुषहरुले आफुमा यौनिक समस्या रहेको स्विकार गरे भने ७ प्रतिशत लिंग उत्तेजित नहुने समस्याबाट पीडित रहेको पाइयो । यद्यपि केवल १६ प्रतिशत महिलाले मात्र आफ्नो श्रीमानमा यस्तो यौनिक समस्या रहेको स्विकार गरे ।
अध्ययनबाट के निष्कर्ष निस्कियो भने, ६० प्रतिशत पुरुषले आज म निकै थाकेको छु भनेर सेक्स टार्छन्, ४७ प्रतिशतले आज मलाई सेक्स गर्ने मूड छैन भनेर तर्किन्छन्, २० प्रतिशतले टाउको दुखेको बहाना पार्छन् । त्यस्तै ७ प्रतिशतले आफ्नो लिंग कहिल्यैपनि उत्तेजित नभएको पीडा पोखेका छन् भने केवल १६ प्रतिशत महिलाले मात्र आफ्नो लोग्नेको लिंग उत्तेजित नहुने समस्या रहेको पत्तो पाएका छन् ।

मुम्बई (एजेन्सी)-, माघ २३ - जिरो फिगर नायिका करिना कपुरले सैफ अली खानसँगको लामो प्रेम सम्बन्धलाई केही अघि मात्रै बिहेमा परिणत गरेकी हुन् । बिहेपछि अपेक्षित बढेको पेट र मोटाएको शरीरलाई पहिलो पटक क्यामेरामा कैद गर्न आतुर पापाराजीलाई उनका बारेमा पछिल्लो समय आएको समाचारले हैरान पारेको छ । कारण, उनी करन जौहरको आगामी फिल्म 'गोरी तेरे प्यार में' का लागि झन् स्लिम बन्ने भएकी छन् । इमरान खानको अपोजिटमा देखिन लागेकी करिनालाई 'स्टुडेन्ट अफ द इयर' निर्देशक जौहरले बिहेपछि पनि पत्याएका हुन् ।
प्रायः बलिउड नायिकाहरू बिहेपछि फिल्म नपाएको इतिहासलाई करिनाले भने दोहोर्‍याएकी छैनन् । इमरानसँगको उनको जोडी यसअघि 'एक मे और एक तू' मा पनि देखिइसकेको छ । मार्चदेखि फ्लोरमा जाने तरखरमा रहेको फिल्ममा करिनाले पाँच गीतमा जमेर नाच्नुपर्ने छ । 'त्यस्तो चरित्रमा म अलि फजुल लाग्न सक्छु होला तर म आफ्नो उपस्थितीलाई विल्कुलै फरक पार्नेछु,' फिल्मको पात्रका बारेमा करिनाले भनिन्, 'किनकि मेरो डान्स नम्बरका लागि पनि त्यस्तो लुक्स हुनु जरुरी छ ।' यसका लागि इमरान-करिनाले फिल्म सुरु हुनुभन्दा १८/२० अगावै डान्सको रिहर्सल गर्नेछन् ।
'यति बेला मैले विभिन्न योगासन पनि सिकिरहेकी छु । दुईटा त सकें पनि । एकदमै अनौठो महसुस भइरहेको छ,' उनले भनिन् । जिरो फिगर मेन्टेन गर्ने नायिकामा गनेचुने पनि करिनालाई सलमान खानको पछिल्लो फिल्म 'दबंग २' को 'फेबिकोल' आइटम डान्समा भने केही मोटी देखिएकोमा आलोचना समेत भएको थियो । 'त्यो गीतलाई त्यस्तै चाहिन्थ्यो,' करिनाको तर्क आफ्नै छ, 'त्यसमा 'हिरोइन' को जस्तो 'हल्कट जवानी' चाहिन्थेन किनकि 'फेभिकोल' देशी नम्बर हो । पातली देखिएर कामै थिएन ।'

कुवेत, माघ २३ - राहदानीमा आफ्नो हस्ताक्षर गर्न समेत नजान्ने सिन्धुपाल्चोककी निमा डोल्मो तामाङको भर्खरै बनेको एमआरपी कपी अल-जहारास्थित जेनाव हसन अफिसमा आइपुगेको छ । ४६ वर्षीया निमा कुनै एजेन्टमार्फत हाउसमेड कामका निम्ति कुवेत भित्रिने सुरसारमा छिन् । त्यसैले कुवेती मालिकको घरमा काम गर्न छनोटमा परिएला कि भन्ने आसमा उनले पासपोर्टको कपी पठाएकी हुन् ।
अल-जहाराको एउटै बिल्डिङमा रहेका दर्जनभन्दा बढी हाउसमेड अफिसमा निमाजस्तै सयौं नेपाली महिलाको पासपोर्ट कपी वेटिङमा छ । कुवेती घर मालिकले त्यो पासपोर्ट हेरेर आफूले खोजे अनुसारको खद्दामा (घरेलु कामदार) को उमेर, अनुभव र अरू विवरणमा चित्त बुझाए मात्रै मालिकबाट भिसाको काम सुरु हुन्छ ।
मन परेकी केटीको मोलतोलसँगै थोरै 'बैना रकम' पनि अफिसमा बुझाइएको हुन्छ । र, केही महिनामा केटी आएपछि हुने छिनोफानोमा स्पोन्सर -अरबी मालिक)ले त्यो कामदार महिलाको अन्तिम मूल्य तोक्ने गर्दछ । 'नेपाली केटीका लागि हामीले औसतमा ५५० कुवेती दिनार (केडी) मूल्य पाउने गरेका छौं,' हाउसमेड अफिस सञ्चालन गरेर बसेका म्यानपावर व्यवसायी बमबहादुर पुलामीले सुनाए, 'दुई वर्षका लागि हामीलाई स्पोन्सरले तिर्ने यो मूल्यबाहेक त्यो केटीलाई पहिलोपटक खाडी आएको भए मासिक ६० केडी र अनुभवी भए ७० केडी तलब दिइन्छ ।'
हाउसमेडको मूल्य कति भन्ने कुरा पासपोर्टमा केटी छनोट भएपछि भिसा-प्रोसेस गर्दा नै छिनोफानो हुन्छ । कसैले भने केही बैनासमेत दिएका हुन्छन् । तर कसैले केटी नेपाल वा सम्बद्ध अन्य मुलुकबाट आएपछि र 'नापजाँचपछि मात्र मोल दिने' भन्ने गरेका छन् । कुवेतभूमीमा एउटी नेपाली युवतीको 'भाउ' यही ५५० केडी (१ लाख ६५ हजार रुपैयाँ) हुन्छ । औसतको कुरा गर्ने हो भने कुवेतमा पुगेका झन्डै ३५ हजार नेपाली महिला यही 'दुई वर्षे मूल्य'मा काममा खटाइएका छन् । यो लागत-रकम उठाउनैका लागि भए पनि घर मालिकले सक्दो काममा खटाउने गर्छन् ।
हाउसमेड अफिसकी अर्की कारिन्दा तारा पौडेलका अनुसार ४६ वर्षीया निमा जस्ता महिलाका लागि काम गर्ने घर पाउनै मुस्किल हुन्छ । एउटी महिलाले सहजै घरको काम पाउनुमा उसको दक्षता, भाषामा पकड, रूप र उमेर पनि प्रमुख आधार बन्छ । प्रति नेपाली युवतीबापत पाइने ५५० केडीमध्ये ४ सय केडी (१ लाख २० हजार रुपैयाँ) जति नेपालबाट केटी पठाउने एजेन्टलाई दिइन्छ ।
झन्डै ५० केडी (१५ हजार रुपैयाँ) कुवेतस्थित दूतावासमा कामदार माग स्वीकृति, बिमासहितमा खर्च हुन्छ भने बचेको एक सय केडी (३० हजार रुपैयाँ) कुवेतस्थित एजेन्टले लिन्छ ।
'हाम्रो हाउसमेड अफिसबाट पछिल्लो तीन वर्षमा ६ सय जति नेपाली महिला यता आए होलान्,' अल जहारास्थित एक अफिसकी सेक्रेटरी कमला खत्री भन्छिन्, 'यसका लागि नेपालमा हाम्रा ७ जना एजेन्ट र एजेन्सी छन् । सबै कागजी प्रक्रिया पूरा गरेर मात्रै हाउसमेड ल्याउँछौं ।' उनका अनुसार जनशक्ति इन्टरनेसनल -बसुन्धरा), युनाइटेड इन्टरनेसनल, मेरिगोल्ड इन्टरनेसल र तिनका एजेन्टमार्फत स्वीकृतिमा हाउसमेड ल्याइने गरेको छ ।
जेनब हसन अफिसमा काम गर्ने झापाकी सेक्रेटरी ऋतु घिमिरेका अनुसार कुवेतमा अहिले बंगलादेशी र इन्डोनेसियाली महिला कामदारमाथि प्रतिबन्ध छ । इथियोपियाली पनि रोजाइमा सबैभन्दा पछाडि नै छन् ।
'हाम्रोबाट महिनाको ४० जना जति नेपाली महिला यहाँ काममा आउँछन्,' उनले भनिन् । ऋतुका अनुसार कुवेतमा घरेलु काममा नेपाली महिलाको माग निराशाजनक भने होइन । कुवेती मालिकले दुईवर्षे कार्यअवधिको सर्तमा नेपालीलाई ५५० केडी औसतमा तिरेजस्तै श्रीलंकाली लाई ६८० र इथियोपियालीलाई २५० केडी तिर्ने गरेका छन् । काम, रूप र उमेरमा योग्य भएका फिलिपिनो कामदारका लागि भने बढीमा ९ सय केडीसम्म तिर्ने गरेका छन् । फिलिपिनो हाउसमेडले औसतमा मासिक १२० केडी -३६ हजार रुपैयाँ) तलब पाउने गरेका छन् ।
एजेन्टको चक्कर
नेपाल-कुवेत म्यानपावर एसोसिएसन संस्थापक अध्यक्ष बमबहादुर पुलामीका अनुसार अहिले निश्चित प्रावधान र सर्तमा बाँधिएर ६० वटा एजेन्सी नेपाली दूतावासमा दर्ता छन् । नियममा एउटा एजेन्सी/एजेन्टले सातामा १० जनासम्म मात्र हाउसमेड ल्याउन पाउँछन् । यो हिसाबमा महिनामा २४ सय नेपाली महिला कामदार कुवेतमा भित्रने अवस्था छ । तर सेवासर्तको कडाइ र हालै वैदेशिक रोजगार विभागले अपनाएको ३० वर्षे उमेर हदबन्दीका कारण गत जनवरीमा ८ सय ६० महिला कामदार मात्र कुवेत भित्रिएका छन् ।
पुलामीका अनुसार दर्ता नभएका एजेन्सी र एजेन्ट पनि उत्तिकै हुन सक्छन् । 'हामीलाई नेपालका झोले एजेन्टहरूले बदनाम गराएका छन् । हामीले यता गल्ती गर्‍यौं भने दूतावासले समातिहाल्छ तर नेपालका झोले एजेन्टलाई समात्ने कोही छैन,' पुलामीको गुनासो एजेन्टहरूमाथि नै छ । भारत घर र नेपाल सुसुराली भएका अर्का एजेन्ट अब्दुल सत्तार पनि सन् २००४ देखि हाउसमेड बिजिनेसमै छन् । अहिलेसम्ममा ४ हजारभन्दा बढी नेपाली महिला कुवेत ल्याइसकेका अब्दुलका नेपालस्थित एजेन्ट पनि थुप्रै छन् । तीमध्ये राजु शर्मा, तुलबहादुर र श्यामको नाम उनी सम्भिmन्छन् । उनका अनुसार सबै एजेन्टको नाम सम्झीसाध्य पनि छैन । कुवेतस्थित एजेन्ट अब्दुललाई नेपालस्थित एजेन्टको सक्कली र सही नाम पनि उति थाहा छैन । र, यो थाहा पाइराख्नु त्यति जरुरी पनि छैन ।
फरवानियास्थित अल-जहारा मुहम्मद म्यानपावर रिक्रुटमेन्टकी सेक्रेटरी रसुवाकी दावा डिक्की पनि आफ्नो 'एजेन्ट' कामबाट सन्तुष्ट छिन् । आफ्नो गोरो अनुहार मात्रै देखिने गरि बुर्कामा सजिने गरेकी डिक्कीका अनुसार उनको अफिसले नेपालीसहित फिलिपिनो, इथियोपियाली, श्रीलंकाली हाउसमेडको माग ल्याउने गरेको रहेछ । उनका अनुसार काठमाडौंको अग्नि ओभरसिजमा काम गर्ने काका बारकेप तामाङले गाउँघरमा हाउसमेड खोज्ने एजेन्टको काम गर्ने रहेछन् ।
जेनाव हसन अफिसकी सेक्रेटरी ऋतु घिमिरे र सीता दाहाल आफूलाई अरूहरूले 'एजेन्ट' भनेर चिन्ने गरेकामा चित्त नबुझेको बताउँछन् । 'नेपाली समाजमा एजेन्ट, दलाल, दले भनेर हेप्दा त झनै दुःख लाग्छ । हामी कुवेत सरकारले दिएको अधिकारबमोजिम नेपाली दूतावासमा दर्ता भएर यो व्यवसाय चलाइरहेका छौं,' उनीहरूको गुनासो छ, 'तैपनि हामीलाई कनि दले भनिने गरिएको हो ।'
फरवानिया, अल-जहारामा जस्तै हवाली, जलिवमा पनि दर्जनौं हाउसमेड अफिस र तिनका एजेन्टहरू दिनहुँ विभिन्न देशका चेलीबेटी प्रदर्शन, मोलमोलाइ र रोजगारी गन्तव्यको घर पहिल्याउने काममा खटिएका भेटिन्छन् ।
भिसा- २० हाउस-बोइ, हाउसमेडमा काम गर्नेहरूको सूची 'भिसा-२०' मा पर्छ । भिसा-१८ भने कम्पनी र थोरै व्यवस्थित/मर्यादित रोजगारीमा दरिएको छ । भिसा-२० लाई सुरक्षित र व्यवस्थित बनाउन फिलिपिन्स, श्रीलंकासहितले दुई देशबीचमा एजेन्सी एगि्रमेन्ट गरेको भए पनि नेपाल भने पुरानै शैलीमा चलिरहेको छ ।
त्यसमाथि नेपालबाट खाडीमा महिला पठाउने एजेन्टहरू अधिकांश नातागोताका आफन्त छन् जसबारे पीडक र पीडित दुवैले खुलेर भन्न चाहँदैनन् । दूतावासको सेल्टरमा १० महिनादेखि आश्रति सिन्धुपाल्चोककी तारा नेपालीलाई उनका माइला बुवा भीमबहादुरले कुवेत पठाएका हुन् भने बुटवलकी ममता मानन्धरलाई आफ्नै बुवाका साथी मीनबहादुरले ।
चितवनकी मनु सापकोटालाई कुवेतमा रहेका उनका सानोबुवाको सिफारिसमा एक एजेन्टले खाडी पठाएका हुन् भने रसुवाकी निमा डिक्की घलेलाई उनकै काकाको छोरा छेचु घलेले । सिन्धुपाल्चोककी पेम्बी तामाङलाई उनकै फुपू ठूली कान्छीले र सेल्टरमा शरणागत नीता धिमाललाई उनकै ठूलोबाबुकी छोरी सुनीता धिमालले खाडी धकेलेकी हुन् । यी सबै धकेलिएका महिलाहरू यतिखेर घर र्फकने दिनको प्रतीक्षामा नेपाली दूतावासको आश्रयमा छन् ।
खाडीमा प्रचलित अर्को पद्धति 'काफला' -स्पोन्सरसिप कानुन)ले पनि रोजगारीको स्थिति निकै भिन्न छ । घरेलु काममा गएकी महिलालाई एजेन्सी वा एजेन्टले १ सय दिन (काफला अवधि) को मात्रै ग्यारेन्टी लिन सक्छ । त्यो अवधिमा केटी मेडिकल फेल भएमा, गर्भवती देखिएमा वा काम गर्न नसक्ने पाइए हाउसमेड अफिसमा फिर्ता लैजानुपर्ने हुन्छ । र, त्यो पुरानो मालिकले केटीबापत बेहोरेको रकम (५५० केडी) फिर्ता दिनुपर्ने हुन्छ ।
त्यसपछि त्यो केटी अर्को मालिकको घरमा काममा त्यसरी नै पठाइन्छ । कुवेती कानुनमा 'भिसा-२०' लाई कुवेती श्रम अदालतले समेत सम्बोधन नगर्ने भएकाले आन्तरिक मामला मन्त्रालयअन्तर्गतको 'ओमला मन्जलिया' (अदालतजस्तै) मा सुनुवाइमा लैजानुपर्ने हुन्छ । यो प्रक्रिया आफैंमा झन्झटिलो छ ।  के-कति घन्टा काम गर्ने भनेर हदबन्दी नतोकिएको र साप्ताहिक छुट्टी समेत नपाइने घरेलु कामदार मालिकको बुहार्तन खेप्न नसकेर औसतमा दैनिक तीन जना दूतावासको शरणमा आउने गरेका छन् । अहिले दूतावासको आश्रयमा रहेका १४० महिलामध्ये धेरैले शारीरिक र मानसिक सास्ती बेहोरेका छन् । केही वर्षौंदेखि तलब-सुविधाबिनै काम गर्दै जिउज्यानको मायाले भगौडा बनेकाहरू समेत छन् ।
'घरेलु काममा नानाभाँतीका बिचल्ली बेहोर्दै दूतावास आएका महिलाहरूको स्थिति हेर्दा अविवाहितहरू रहरले र विवाहितहरू बाध्यताले खाडी आएका देखिन्छन्,' सेल्टर व्यवस्थापनमा जुटेका दूतावासका कर्मचारी मित्र सिंजाली भन्छन्, 'यी महिलामध्ये अधिकांश आफ्नो गाउँघरदेखि पारिवारिक, सामाजिक र जातीय हिंसामा परेर यता आएका छन् । तर दुर्भाग्य, यता आएपछिको स्थिति झन् तावाबाट उम्केर भुङ्ग्रोमा परेजस्तो छ ।'